Pole Jagiellońskie

Ilustracja 1: Uczestnicy konferencji "From Astronomical Observations towards Cosmology and Philosophy of Nature. In Memory of Konrad Rudnicki in the 100th Anniversary of His Birth" dedykowanej 100. rocznicy urodzin Profesora Konrada Rudnickiego, jego życiu, pracy i badaniom z zakresu kosmologii przed Wydziałem Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (Bogdan Wszołek).

Jego historia sięga lat 60. XX wieku, gdy krakowski astronom Konrad Rudnicki podczas pobytu w Kalifornii zainteresował się obszarem nieba wskazanym przez wybitnego astrofizyka Fritza Zwicky’ego, położonym w pobliżu Wielkiej Niedźwiedzicy, bogatym w gromady galaktyk, ale w dużej mierze wolnym od gwiazd, bliskich obiektów i przesłaniającego światło pyłu międzygwiazdowego.

Do jego obserwacji wykorzystano teleskop Schmidta w Obserwatorium Palomar w Kalifornii. Na kliszach fotograficznych zarejestrowano tysiące odległych galaktyk. W 1973 roku ukazała się praca A Catalogue of 15650 Galaxies in the Jagellonian Field, katalog obejmujący 15650 galaktyk. Była to wówczas nowatorska publikacja pozwalająca przejść od obserwacji pojedynczych obiektów do statystycznego badania ich rozkładu.

Dlaczego to ważne? Galaktyki nie są rozmieszczone we Wszechświecie przypadkowo. Pod wpływem grawitacji tworzą grupy, gromady i bardziej rozległe struktury, pomiędzy którymi znajdują się obszary o znacznie mniejszej gęstości materii. Analizując położenia galaktyk możemy odtworzyć historię powstawania tych struktur i całą ewolucję Kosmosu.

Pole Jagiellońskie wykorzystywano z czasem także w późniejszych badaniach, między innymi do analizy niejednorodności rozkładu materii w największych skalach. Było ważnym materiałem do badań nad grupowaniem się galaktyk. Dowodzi do dziś, że nawet mały skrawek nieba może dostarczyć cennych informacji o Wszechświecie.