Pole Jagiellońskie

Ilustracja 1: Ilustracja 1: Jedna z 36 kart Atlasu Pola Jagiellońskiego. Mapa obejmuje centrum pola i posiada rozmiar 67.5' x 67.5', a kwadratowe oczka siatki mają rozmiar 7.5' x7.5'.

W drugiej połowie XX wieku astronomowie włożyli wiele wysiłku w poznanie mechanizmów formowania się galaktyk i ich grupowania w gromady oraz jeszcze większe struktury. Ważnym krokiem w badaniach wielkoskalowej struktury Wszechświata był wykonany przez prof. Konrada Rudnickiego w latach 1966-1967 przy pomocy 125-cm palomarskiego teleskopu Schmidta (USA) przegląd nieba nazwany Jagiellońskim Polem Galaktyk.

Profesor Konrad Rudnicki podczas pobytu w Kalifornii zainteresował się obszarem nieba (centralna pozycja α: 11h 19m, δ: 35o 53' J2000.0) wskazanym przez wybitnego astrofizyka Fritza Zwicky’ego, położonym w pobliżu Wielkiej Niedźwiedzicy, bogatym w odległe gromady galaktyk, ale w dużej mierze wolnym od jasnych gwiazd, przesłaniającego światło gęstego ośrodka międzygwiazdowego i bliskich obiektów pozagalaktycznych.

Ten najgłębszy na owe czasy przegląd obejmował powierzchnię około 36 stopni kwadratowych nieba. Zdjęcia były wykonane w trzech barwach (niebieskiej, żółtej, czerwonej) i liczyły około 20 klisz o wymiarach 35cm x 35 cm. Zasięg w poszczególnych kolorach wynosił odpowiednio ok. 21.8, 21 i 20.3 magnitudo. Wynikiem przeglądu był katalog zawierający prawie szesnaście tysięcy galaktyk, który opublikowano w pierwszym numerze wydawanego na Uniwersytecie Jagiellońskim czasopisma Acta Cosmologica.

W oparciu o katalog Pola Jagiellońskiego powstało wiele publikacji dotyczących zagadnienia grupowania się galaktyk. Jedną z pierwszych była analiza statystyczna rozkładu galaktyk wykonana przez noblistę Jamesa Peeblesa (1975, ApJ, 196, 647). Z okazji setnej rocznicy urodzin profesora Konrada Rudnickiego odbyła się w lipcu tego roku w Krakowie dwudniowa sesja naukowo-historyczna pt. „From Astronomical Observations towards Cosmology and Philosophy of Nature” poświęcona jego życiu i działalności naukowej. Wiele wystąpień konferencyjnych było poświęconych różnym aspektom związanym z Polem Jagiellońskim.